Vật liệu tái chế là gì? Phân loại, ví dụ, quy trình tái chế và cách chứng minh “recycled content” cho doanh nghiệp

“Vật liệu tái chế” xuất hiện dày đặc trong các cam kết ESG, bao bì xanh, thời trang bền vững… nhưng cũng dễ bị dùng như một khẩu hiệu. Để hiểu đúng và dùng đúng, bạn cần nắm 3 thứ: vật liệu tái chế là gì, đến từ nguồn nào (pre/post-consumer), và làm sao chứng minh hàm lượng tái chế (recycled content) bằng hồ sơ/tiêu chuẩn phù hợp.

Bài viết này tổng hợp theo hướng dễ hiểu – có ví dụ – có checklist triển khai (cho cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp). Cuối bài có phần gợi ý dịch vụ hỗ trợ từ Công ty cổ phần tư vấn quốc tế G-GLOBAL để bạn triển khai truy xuất, hồ sơ và chứng nhận recycled content bài bản.

---

Vật liệu tái chế là gì?

Vật liệu tái chế là vật liệu được tạo ra từ chất thải sau tiêu dùng (ví dụ chai nhựa đã dùng, giấy đã qua sử dụng, quần áo cũ…) hoặc phế liệu từ quá trình sản xuất (ví dụ bìa giấy thừa, phế liệu nhựa, vải vụn…), sau đó được thu gom – phân loại – xử lý để trở thành nguyên liệu đầu vào mới cho sản phẩm khác.

Nói ngắn gọn: rác/phế liệu → xử lý → nguyên liệu mới.

Vật liệu tái chế khác gì vật liệu tái sử dụng? (Recycled vs Reused)

• Tái sử dụng (reuse): dùng lại gần như nguyên trạng, ít hoặc không cần xử lý (ví dụ chai thủy tinh đổi vỏ, thùng nhựa dùng lại nhiều lần).

• Tái chế (recycle): phải qua xử lý vật lý/hóa học để biến thành nguyên liệu mới (ví dụ nhựa nghiền thành hạt rPET, giấy thành bột giấy tái chế…).

Mẹo nhớ nhanh: Reuse = dùng lại, Recycle = xử lý lại để thành vật liệu mới.

“Recycled content” là gì?

Recycled content (hàm lượng tái chế) là tỷ lệ % vật liệu tái chế có trong một sản phẩm (ví dụ: “chai chứa 30% nhựa tái chế”). Các tuyên bố dạng “recycled content” thường cần cách tính rõ ràng và bằng chứng để tránh “greenwashing”. Các hướng dẫn/tiêu chuẩn công bố tuyên bố môi trường tự công bố (Type II) như ISO ISO 14021 đề cập yêu cầu đối với các tuyên bố môi trường tự công bố, bao gồm cả nội dung liên quan đến “recycled”.

---

Vật liệu tái chế gồm những gì? Phân loại phổ biến theo nhóm vật liệu

Dưới đây là những nhóm vật liệu tái chế thường gặp nhất (và cũng là nhóm hay được hỏi trong mua hàng/thiết kế sản phẩm).

1) Nhựa tái chế

Ví dụ thường gặp:

• rPET: nhựa PET tái chế (chai nước, sợi polyester tái chế)

• rHDPE: nhựa HDPE tái chế (can, chai dầu gội…)

• rPP, rLDPE…: nhựa PP/LDPE tái chế (bao bì, linh kiện nhựa…)

Ứng dụng:

• Bao bì (chai, lọ, khay…)

• Sợi/vải (polyester tái chế từ chai nhựa)

• Chi tiết nhựa trong đồ gia dụng, điện – điện tử

2) Giấy và bột giấy tái chế

Nguồn thường gặp: carton cũ, giấy văn phòng, giấy báo…
Ứng dụng:

• Thùng carton, bao bì giấy

• Một số dòng giấy in/giấy tissue (tùy yêu cầu chất lượng)

3) Kim loại tái chế

Gồm nhôm, thép, đồng…
Ưu điểm nổi bật: có thể tái chế nhiều vòng và tiết kiệm tài nguyên/giảm khai thác quặng (tùy chuỗi cung ứng).
Ứng dụng: lon nhôm, chi tiết cơ khí, vật liệu xây dựng…

4) Thủy tinh tái chế

Nguồn: chai lọ thủy tinh cũ, phế liệu thủy tinh.
Ứng dụng: chai lọ mới, vật liệu xây dựng, trang trí…

5) Dệt may tái chế

• Polyester tái chế (rPET): từ chai nhựa

• Bông tái chế: từ vải vụn/đồ dệt đã qua sử dụng (tùy công nghệ)

Nhóm này thường gắn với các tiêu chuẩn chứng minh recycled content/chain of custody như GRS/RCS (phần dưới).

6) Vật liệu xây dựng tái chế

Ví dụ: bê tông tái chế, gạch tái chế, nhựa tái chế trong nhựa đường…
Ứng dụng: san lấp, đường, vật liệu hoàn thiện (tùy tiêu chuẩn kỹ thuật từng địa phương).

---

Pre-consumer và Post-consumer là gì?

Đây là 2 thuật ngữ “bắt buộc phải hiểu” nếu bạn làm ESG, mua nguyên liệu tái chế, hoặc cần chứng minh recycled content.

Pre-consumer (trước tiêu dùng) là gì?

Là vật liệu/phế liệu phát sinh sau khi sản phẩm được sản xuất xong nhưng trước khi đến tay người tiêu dùng cuối (ví dụ phế liệu từ sản xuất, dư thừa, lỗi…). Một số định nghĩa cũng lưu ý các loại “trim/scrap” tái sử dụng ngay tại nhà máy có thể bị loại trừ tùy cách phân loại trong từng hệ thống.

Post-consumer (sau tiêu dùng) là gì?

Là vật liệu đến từ sản phẩm đã hoàn thành vòng đời sử dụng của người tiêu dùng và được thu gom để tái chế (ví dụ chai nhựa đã dùng, giấy đã sử dụng, quần áo cũ…).

Loại nào “giá trị” hơn?

Không có câu trả lời tuyệt đối:

• Pre-consumer thường “sạch hơn, đồng đều hơn” → dễ kiểm soát chất lượng.

• Post-consumer thường có ý nghĩa kinh tế tuần hoàn rõ hơn vì kéo rác khỏi bãi chôn lấp và “đóng vòng” tiêu dùng.

---

Quy trình tái chế vật liệu diễn ra như thế nào?

Một infographic “Recycling flow” đặt ở đây sẽ giúp bài dễ đọc hơn. Về cơ bản, quy trình tái chế thường đi qua 6 bước:

Quy trình chung 6 bước

1. Thu gom

2. Phân loại theo vật liệu (PET/HDPE/PP, giấy, kim loại…)

3. Làm sạch/loại tạp (rửa, tách nhãn, tách kim loại, tách mùi…)

4. Nghiền/cắt (flakes)

5. Tái tạo vật liệu (tạo hạt nhựa, bột giấy, nấu chảy kim loại…)

6. Kiểm tra chất lượng & đóng gói thành nguyên liệu đầu vào

Tái chế cơ học vs tái chế hóa học (hiểu đơn giản)

• Tái chế cơ học: nghiền/rửa/nấu chảy/ép hạt → phổ biến, chi phí thường “mềm” hơn.

• Tái chế hóa học: phân rã về dạng monomer/chuỗi ngắn rồi tái tổng hợp → tiềm năng cho chất lượng cao hơn với một số vật liệu, nhưng yêu cầu công nghệ/chi phí khác.

Các chỉ tiêu chất lượng hay kiểm soát (tùy vật liệu)

• Nhựa: độ sạch/tạp, độ ẩm, màu, mùi, chỉ số dòng chảy (MFI), kim loại lẫn…

• Giấy: độ trắng, tạp, độ bền, độ ẩm…

• Dệt: độ bền sợi, tạp, màu…

Tip triển khai: nếu doanh nghiệp dùng vật liệu tái chế cho sản phẩm “nhạy” (bao bì thực phẩm, mỹ phẩm…), cần quy định chất lượng đầu vào chặt hơn và kiểm nghiệm phù hợp mục đích sử dụng.

---

Ưu điểm và hạn chế của vật liệu tái chế

Ưu điểm

• Giảm rác thải và giảm áp lực lên tài nguyên nguyên sinh

• Hỗ trợ mục tiêu ESG/kinh tế tuần hoàn

• Có thể tạo lợi thế cạnh tranh khi khách hàng/brand yêu cầu “recycled content”

Hạn chế

• Chất lượng có thể không đồng đều nếu chuỗi thu gom/phân loại yếu

• Nguy cơ tạp chất/nhiễm bẩn (đặc biệt với post-consumer)

• Một số vật liệu có thể bị “downcycling” (giảm chất lượng sau mỗi vòng)

---

Ứng dụng vật liệu tái chế theo ngành

Đây là phần bạn có thể đưa vào bảng để người đọc scan nhanh:

---

Vật liệu tái chế có an toàn không?

Có thể an toàn, nếu:

• Có quy trình làm sạch và kiểm soát tạp chất phù hợp mục đích sử dụng

• Có truy xuất lô và kiểm tra chất lượng đầu vào

• Tuân thủ yêu cầu của khách hàng/quy chuẩn áp dụng cho sản phẩm cuối

Rủi ro thường gặp:

• Tạp chất, mùi, chất không mong muốn (đặc biệt với nhựa post-consumer)

• Chất lượng dao động theo lô nếu không có QC đầu vào

Cách giảm rủi ro (checklist mua hàng):

• Yêu cầu COA/phiếu kiểm nghiệm theo lô

• Quy định chỉ tiêu đầu vào (tạp, màu, mùi, độ ẩm…)

• Yêu cầu truy xuất nguồn và phân loại rõ pre/post-consumer

• Với tuyên bố môi trường/nhãn, cân nhắc tiêu chuẩn/chứng nhận phù hợp (phần dưới)

---

Tiêu chuẩn/chứng nhận liên quan để “chứng minh” vật liệu tái chế và recycled content

Nếu bạn là doanh nghiệp, đây là phần quan trọng nhất: làm sao chứng minh.

1) ISO 14021 (tuyên bố môi trường tự công bố – Type II)

Trang ISO mô tả ISO 14021 là tiêu chuẩn quy định yêu cầu cho các tuyên bố môi trường tự công bố, bao gồm tuyên bố, ký hiệu, đồ họa… liên quan đến sản phẩm.
→ Dùng khi bạn cần khung nguyên tắc để công bố claim (ví dụ “recycled content”) theo cách không gây hiểu nhầm.

2) GRS/RCS của Textile Exchange (phổ biến trong dệt may)

Textile Exchange nêu rằng:

• RCS và GRS đặt tiêu chí cho chứng nhận bên thứ ba đối với recycled materials và chain of custody

• GRS có ngưỡng recycled content cao hơn (thường nhắc mốc 50%) và có thêm yêu cầu về xã hội – môi trường liên quan đến xử lý và hóa chất

Nếu bạn cần “hồ sơ chứng minh xuyên chuỗi” (từ nguyên liệu → công đoạn → đơn hàng), GRS/RCS thường là “ngôn ngữ chung” với các brand.

3) FSC Recycled (giấy – gỗ)

Với sản phẩm giấy/gỗ, Forest Stewardship Council cho biết nhãn FSC Recycled được đưa ra để ghi nhận vai trò của tái chế và giúp đảm bảo vật liệu gỗ/giấy trong sản phẩm được xác minh là reclaimed/recycled (khác với các claim “recycled” chung chung không cần xác minh).
→ Hữu ích khi bạn làm bao bì giấy và cần chứng minh theo hệ thống chứng nhận được thị trường chấp nhận.

---

Cách nhận biết vật liệu tái chế khi mua (dành cho doanh nghiệp)

1) Nhìn vào nhãn & tài liệu kỹ thuật

• Có ghi % recycled content

• Nêu rõ pre-consumer hay post-consumer

• Có mã lô/lot, COA/phiếu kiểm nghiệm theo lô

• Nếu thuộc chuỗi chứng nhận: có thông tin chứng chỉ/đơn vị chứng nhận (tùy trường hợp)

2) Checklist chọn nhà cung cấp vật liệu tái chế

• Có hệ thống QC và truy xuất lô

• Cung cấp COA/SDS (nếu liên quan hóa chất/phụ gia)

• Ổn định nguồn đầu vào, có tiêu chuẩn phân loại rõ ràng

• Sẵn sàng hỗ trợ chứng từ cho claim (đặc biệt khi bạn bán cho brand/đấu thầu)

3) Lỗi thường gặp khi mua vật liệu tái chế

• Chỉ có “cam kết miệng”, không có bằng chứng theo lô

• Không phân biệt pre/post-consumer → claim không nhất quán

• Không quản lý theo lô → chất lượng dao động, khó xử lý khi có lỗi

---

Dịch vụ hỗ trợ vật liệu tái chế & chứng minh recycled content tại G-GLOBAL

Nếu doanh nghiệp của bạn cần đưa vật liệu tái chế vào sản phẩm (bao bì, dệt may, hàng tiêu dùng…) và muốn chứng minh claim một cách bài bản, Công ty cổ phần tư vấn quốc tế G-GLOBAL có thể hỗ trợ theo hướng “làm được – vận hành được”:

• Rà soát nhu cầu thị trường/khách hàng: cần ISO 14021, hay cần chứng nhận chuỗi (GRS/RCS), hay cần chứng chỉ giấy (FSC Recycled)…

• Thiết kế hệ thống truy xuất theo lô: mã lô, nhập–xuất–tồn, đối soát recycled content

• Chuẩn hóa hồ sơ nhà cung cấp và checklist kiểm soát chất lượng đầu vào

• Chuẩn hóa quy trình QC, tài liệu công bố claim (giảm rủi ro “greenwashing”)

• (Nếu doanh nghiệp thuộc dệt may) hỗ trợ lộ trình triển khai chứng nhận chuỗi cung ứng recycled content theo yêu cầu khách hàng

Bạn đang dùng rPET/giấy tái chế/bông tái chế và cần chứng minh % recycled content cho khách hàng? G-GLOBAL có thể hỗ trợ rà soát nhanh hiện trạng hồ sơ, đề xuất tiêu chuẩn phù hợp và checklist truy xuất theo lô.

---

FAQ – Câu hỏi thường gặp về vật liệu tái chế

1) Vật liệu tái chế là gì?

Là vật liệu được tạo ra từ chất thải/phế liệu sau thu gom–phân loại–xử lý để trở thành nguyên liệu đầu vào mới cho sản phẩm khác.

2) Vật liệu tái chế khác vật liệu tái sử dụng như thế nào?

Tái sử dụng là dùng lại gần nguyên trạng; tái chế là phải xử lý để thành vật liệu/nguồn nguyên liệu mới.

3) Pre-consumer và post-consumer khác gì nhau?

Pre-consumer là phế liệu trước khi đến tay người tiêu dùng; post-consumer là rác sau khi người tiêu dùng sử dụng xong.

4) Làm sao chứng minh sản phẩm có recycled content?

Tùy yêu cầu khách hàng: có thể theo khung claim như ISO 14021 hoặc dùng chứng nhận chuỗi hành trình như GRS/RCS trong dệt may , hoặc FSC Recycled với giấy/gỗ .